Αναλαμβάνουμε το ελληνικό σκέλος της κληρονομιάς: αποδοχή, δήλωση φόρου κληρονομιάς, κτηματολόγιο και πώληση, κατά κανόνα με πληρεξούσιο. Το αντικείμενο και η αμοιβή συμφωνούνται γραπτώς πριν ξεκινήσει η εργασία.
Κατά το ελληνικό δίκαιο ο κληρονόμος αποκτά την κληρονομία αυτοδικαίως με τον θάνατο, μπορεί όμως να την αποποιηθεί μέσα σε τέσσερις μήνες ή μέσα σε ένα έτος, αν ο θανών είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή αν ο κληρονόμος διέμενε στο εξωτερικό κατά την έναρξη της προθεσμίας. Τα ακίνητα στην Ελλάδα περιέρχονται στον κληρονόμο μόνο με τη μεταγραφή ή καταχώριση της αποδοχής (ή του κληρονομητηρίου), ενώ η δήλωση φόρου κληρονομίας υποβάλλεται σε εννέα μήνες ή σε ένα έτος στις διασυνοριακές περιπτώσεις. Τα περισσότερα βήματα γίνονται από το εξωτερικό, με ελληνικό ΑΦΜ και πληρεξούσιο.
Ποιο δίκαιο κρίνει ποιος κληρονομεί
Για θανάτους από 17 Αυγούστου 2015 και μετά, ο Κανονισμός (ΕΕ) 650/2012 ορίζει ποιο δίκαιο διέπει το σύνολο της κληρονομικής διαδοχής. Κατά κανόνα εφαρμόζεται το δίκαιο της χώρας όπου ο θανών είχε τη συνήθη διαμονή του κατά τον θάνατο· ο ίδιος μπορεί, όσο ζει, να επιλέξει το δίκαιο της χώρας της ιθαγένειάς του. Το δίκαιο αυτό εφαρμόζεται ακόμη κι αν είναι δίκαιο χώρας εκτός ΕΕ.
Ανεξάρτητα από το εφαρμοστέο κληρονομικό δίκαιο, η εγγραφή δικαιωμάτων στα ελληνικά βιβλία ακινήτων και οι συνέπειες της εγγραφής ή της παράλειψής της διέπονται από το ελληνικό δίκαιο. Έτσι, συχνά το ποιος κληρονομεί κρίνεται από αλλοδαπό δίκαιο, ενώ το πώς μεταφέρεται το ελληνικό ακίνητο στο όνομα των κληρονόμων ακολουθεί ελληνικές διαδικασίες.
Τα βήματα στην Ελλάδα, με τη σειρά
Σε μια συνήθη υπόθεση η σειρά είναι η ακόλουθη. Ορισμένα βήματα επικαλύπτονται, και τα περισσότερα μπορεί να τα διεκπεραιώσει δικηγόρος ή συμβολαιογράφος στην Ελλάδα για λογαριασμό των κληρονόμων.
- Απόκτηση ελληνικού ΑΦΜ· οι κάτοικοι εξωτερικού υποβάλλουν ψηφιακή αίτηση μέσω myAADE.
- Έλεγχος αν υπάρχει διαθήκη και δημοσίευσή της.
- Απόφαση για αποδοχή ή αποποίηση, μέσα στην προθεσμία αποποίησης.
- Υποβολή δήλωσης φόρου κληρονομίας σε εννέα μήνες ή σε ένα έτος, αν ο θάνατος επήλθε στο εξωτερικό ή ο κληρονόμος διέμενε στο εξωτερικό κατά τον θάνατο.
- Συμβολαιογραφική αποδοχή κληρονομίας και μεταγραφή ή καταχώρισή της στο υποθηκοφυλακείο ή στο Κτηματολόγιο.
- Για την πώληση ή μεταβίβαση του ακινήτου πρέπει πρώτα να έχει καταχωριστεί η αποδοχή· για θανάτους από 16 Σεπτεμβρίου 2026 ο κληρονόμος χρειάζεται επιπλέον άδεια δικαστηρίου για να διαθέσει κληρονομιαία, εκτός αν έχει δηλώσει ότι θα διαχειρίζεται ελεύθερα την κληρονομία, αναλαμβάνοντας απεριόριστη ευθύνη.
Θάνατοι πριν και μετά τις 16 Σεπτεμβρίου 2026
Ο ν. 5303/2026 αναμόρφωσε σε μεγάλο μέρος το κληρονομικό δίκαιο του Αστικού Κώδικα. Οι βασικές νέες διατάξεις εφαρμόζονται στις κληρονομίες προσώπων που πεθαίνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Για παλαιότερους θανάτους εξακολουθούν να ισχύουν οι προηγούμενες διατάξεις, με συγκεκριμένες μεταβατικές εξαιρέσεις, όπως για τη διανομή της κληρονομίας. Το πρώτο βήμα είναι πάντα η ακριβής ημερομηνία θανάτου.
Για θανάτους από την ημερομηνία αυτή, ο κληρονόμος δεν ευθύνεται για τα χρέη της κληρονομίας με την ατομική του περιουσία, εκτός αν δηλώσει στον γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομίας ότι θα τη διαχειρίζεται και θα τη διαθέτει ελεύθερα ή αν συντρέχει άλλη περίπτωση που ορίζει ο νόμος. Ως αντιστάθμισμα, πριν από δικαστική απόφαση που διατάσσει την εκκαθάριση της κληρονομίας, ο κληρονόμος που δεν έχει κάνει τη δήλωση αυτή δεν μπορεί να διαθέσει αντικείμενα της κληρονομίας χωρίς άδεια του δικαστηρίου, η οποία παρέχεται για σπουδαίο λόγο που αφορά τη ζωή ή την υγεία του ίδιου ή του συζύγου, των γονέων ή των τέκνων του. Μπορεί πάντως να αποκομίζει τα ωφελήματα της κληρονομίας και να διαθέτει κεφάλαια της κληρονομίας για την ικανοποίηση των δανειστών της ή για τη συντήρηση κληρονομιαίων αντικειμένων. Ο κληρονόμος που διαθέτει κατά παράβαση ευθύνεται και με την ατομική του περιουσία, και η διάθεση είναι άκυρη υπέρ των δανειστών της κληρονομίας, εφόσον ματαιώνει την ικανοποίηση των απαιτήσεών τους. Ο κληρονόμος στο εξωτερικό που θέλει να πωλήσει σύντομα πρέπει επομένως να επιλέξει πρώτα: να κάνει τη δήλωση και να αναλάβει ατομική ευθύνη για τα χρέη της κληρονομίας, κάτι εύλογο όταν το ενεργητικό της υπερβαίνει σαφώς τα χρέη της· να ζητήσει άδεια του δικαστηρίου για τους περιορισμένους λόγους που προβλέπει ο νόμος· ή να ζητήσει δικαστική εκκαθάριση, οπότε όσα χρειάζονται για την ικανοποίηση των δανειστών τα πωλεί ο εκκαθαριστής που διορίζει το δικαστήριο και όχι ο κληρονόμος, τα ακίνητα με άδεια του δικαστηρίου και κατά κανόνα με πλειστηριασμό. Η νομολογία και η συμβολαιογραφική πρακτική για τη διάταξη αυτή είναι ακόμη νέες.
Τρία συνηθισμένα λάθη
- Να θεωρείται ότι η «τεκμαιρόμενη αποδοχή» μεταβιβάζει την κυριότητα. Η πάροδος της προθεσμίας αποποίησης δεν γράφει το ακίνητο στο όνομα του κληρονόμου· για τα ακίνητα πρέπει ακόμη να μεταγραφεί ή να καταχωριστεί συμβολαιογραφική αποδοχή ή κληρονομητήριο.
- Να κλείνεται ραντεβού με τον συμβολαιογράφο πριν από τη δήλωση φόρου. Στο συμβόλαιο αποδοχής κληρονομιάς προσαρτάται αντίγραφο της δήλωσης φόρου κληρονομίας, επομένως η δήλωση προηγείται.
- Να συμφωνείται γρήγορη πώληση μετά από θάνατο από 16 Σεπτεμβρίου 2026, χωρίς να έχει γίνει πρώτα η επιλογή ανάμεσα στη δήλωση ελεύθερης διαχείρισης και διάθεσης, την άδεια του δικαστηρίου και την εκκαθάριση.
Ενέργειες από το εξωτερικό
Οι κληρονόμοι στο εξωτερικό υπογράφουν συνήθως ένα πληρεξούσιο, είτε σε ελληνική προξενική αρχή είτε ενώπιον τοπικού συμβολαιογράφου, με επισημείωση (apostille) αν η χώρα μετέχει στη Σύμβαση της Χάγης ή με επικύρωση αν δεν μετέχει, ώστε ο εκπρόσωπός τους στην Ελλάδα να συγκεντρώσει τα έγγραφα, να υποβάλει τη φορολογική δήλωση και να υπογράψει την αποδοχή. Για αποποίηση μέσω αντιπροσώπου απαιτείται ειδική πληρεξουσιότητα με συμβολαιογραφικό έγγραφο.
Συχνές ερωτήσεις
Πρέπει να έρθω στην Ελλάδα για να κληρονομήσω;
Όχι απαραίτητα. Ο ΑΦΜ ζητείται ψηφιακά μέσω myAADE και τα υπόλοιπα βήματα μπορεί να τα κάνει πληρεξούσιος, με πληρεξούσιο που υπογράφεται στο εξωτερικό.
Φορολογείται στην Ελλάδα περιουσία του θανόντος στο εξωτερικό;
Η περιουσία που βρίσκεται στην Ελλάδα φορολογείται ανεξάρτητα από την ιθαγένεια του θανόντος. Η κινητή περιουσία στο εξωτερικό φορολογείται επίσης, αν ο θανών ήταν Έλληνας υπήκοος, όπου κι αν κατοικούσε, ή αλλοδαπός κάτοικος Ελλάδας· απαλλάσσεται η κινητή περιουσία στο εξωτερικό Έλληνα που ήταν εγκατεστημένος εκεί για δέκα τουλάχιστον συναπτά έτη.
Τι γίνεται αν δεν κάνει κανείς τίποτα;
Αν περάσει η προθεσμία αποποίησης, η κληρονομία θεωρείται ότι έγινε αποδεκτή. Οι φορολογικές υποχρεώσεις και η μεταγραφή εξακολουθούν να εκκρεμούν, και η καθυστέρηση έχει συνέπειες.
Πηγές
- ΑΚ 1844 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1845 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1846 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1848 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1193 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1198 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1195 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1892 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1895 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1893 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1896 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1899 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ν. 5303/2026 (ΦΕΚ Α' 81/22.05.2026), άρθρο 41
- Κανονισμός (ΕΕ) 650/2012, άρθρ. 1(2)(l), 20, 21, 22, 83
- Κώδικας Φορολογίας Περιουσίας, ν. 5219/2025 (ΦΕΚ Α' 130/18.07.2025), άρθρ. 55, 75, 85, 86, 106
- ΑΑΔΕ, Οδηγός συχνών ερωτήσεων για ομογενείς και κατοίκους εξωτερικού (2025)
Το κείμενο αυτό παρέχει γενική πληροφόρηση και δεν αποτελεί νομική συμβουλή· η απάντηση σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και τις ημερομηνίες της.
Η L+A συμβουλεύει οικογένειες, επιχειρηματίες και κληρονόμους που ζουν στο εξωτερικό σε θέματα κληρονομίας και διαδοχής στην Ελλάδα.